Ad
ORIGJINA ARËMËNO-VLLAHE E DISA BEJLERËVE SHQIPTARO-MYSLIMANË

ORIGJINA ARËMËNO-VLLAHE E DISA BEJLERËVE SHQIPTARO-MYSLIMANË

Ad

Shumë bejlerë myslimanë të Korçës e për-rreth deklarojnë se parardhësit e tyre ishin arëmëno-vllehë. Ata më thanë diçka të çuditshme: – “Ne myslimanët jemi nga ju arëmënët të ndarë nga një letër të hollë si letër cigare”.

Njësoj deklarojnë edhe disa bejlerë të Korçës, Butkës, Nikolicës, Kurteshit, Zavalanit.

Nga ana tjetër do të shikojmë më tutje disa familje arëmëne në shumë qendra që janë me origjinë nga komunat që sot janë shqiptarë-myslimanë, sidomos afër Përmetit, Frashërit. Këtë fakt që mund të marrë vesh është gjendja edhe në ditët e sotme.

Për fatkeqësinë tonë, lufta jonë gjer tani është shfaqur si një çështje familjare e trashëguar se sa një propagandë e popullit.
Në Frashër të Përmetit duke u bërë disa pyetje arëmënëve të kësaj zone, arrita të marr informacione të ndryshme që unë i kisha dëgjuar më parë mbi disa fërshërotë(arëmënë) të Korçës, lidhjet fisnore me arëmënët e këtyre zonave, me pashallarët shqiptarët myslimanë.

Duke diskutuar për të njëjtin argument pata një surprizë të kënaqëshme, të dëgjoj rrëfimet e padjallëzueshme të disa xhandarëve që më shoqëronin, që në komunën të quajtur Golëm të Kurveleshit në jug të Tepelenës, të kishte në kohët e mëparshme arëmënë të transformuar në myslimanë.

Ata e dinin që kishin origjinë arëmëne(arumune) dhe thoshnin se në Golem ekzistojnë edhe tani lagje me emra armëne: Lagja e Chendrea, të Nikollës dhe Vasileani, për të cilën u konfirmua më vonë nga një xhandar tjetër mysliman. I kënaqur nga ky zbulim i ri i papritur, pyeta xhandarin për emrin e tij, por ai u mbyll në heshtje duke mos iu përgjigjur nga ajo çfarë ai kishte thënë.

Konstatime të tilla nuk janë të vetme mbasi ne kemi folur më parë për origjinën arëmëne(armëne) të disa bejlerëve myslimanë.

Frashëri dhe rrethinat e tij duhet të kërkojnë origjinën arëmëne të shumë shqiptarëve myslimanë dhe në veçanti të bejlerëve që kujtojnë edhe tani për traditën familjare, origjinën e tyre armëne(arëmëno-vllahe).

Naim bej Frashëri, president i çensurës në Konstandinopojë ishte me rrënjë armëne(arëmëno-vllahe). Ai ishte autori i të parit libër të stampuar në Shqipëri nga shoqëria “Dituria” të Bukureshtit, me origjinë nga Frashëri, ai vetë deklaron që parardhësit e tij ishin fërshërotë(armënë), dhe ai ishte i pari mbrojtës i çështjes së arumunëve(arëmëno-vllahëve) të Turqisë.

Vëllai i tij Sami bej Frashëri ka qenë autoriteti më i lartë i konsulencës juridike të armënëve(arëmënëve) të Turqisë.
Karaman bej Kortesi, Qazim bej nga Butka, Jasin bej dhe Daut bej nga Nikolica, Ali bej Zavalani kujtojnë akoma për traditë që janë arumunë me origjinë.

Fakti se shumë armënë(arëmënë) emigrojnë nga këto zona si fërshërotët e Plasës, në komunën e Kortesës, afër Frashërit, janë 50 shtëpi me origjinë shqiptar-mysliman dhe dy nga këto zona janë nga ata të quajtur mysliman – çoban, emër të cilët shqiptarët i thonin arëmëneve (armëno-vllahëve),  në përgjithësi fërshërotëve.

Myslimanët e këtyre teritorëve bëjnë kryqin dhe besojnë në Jezu-Krishtin dhe Hazretin Isa. Ndërsa Shën Nikollën me Hajdar baba. Këta nuk kanë kultin e Ramazanit dhe të Bajramit, por respektojnë zakonin e pirjes ujë gjatë ditëve të Festës së Ramazanit.

Bejlerët e Korçës të ardhur nga Frashëri dhe rrethinat e tij nuk ngjajnë me myslimanë të besueshëm sepse ata disa herë shprehen në mënyrë vulgare. Përveç këtyre bejlerëve(të Korçës) janë të tjerë arumunë që do të demostrojnë më vonë, ata të Gradishtës në Myzeqe.

Në Korçë dhe Voskopojë më kishin thënë se Gradishtenët konsiderohen si nobël ndër arumunët e tjerë, dhe shumë nga ata lidhën farefisni me familje të mëdha myslimane. Kujtoni, në Voskopojë më kishin thënë se mali i Ostrovicës midis Tomorit dhe kësaj komune njëherë e një kohë ishte pronësi e Gradishtasve të cilët më vonë ja shitën dy myslimanëve. Vetë armënët(arëmëno-vllehtë) gradishtas më referuan për këto gjëra.

Vëllazërimi shqiptaro-armën (arëmëno-vllahe) vihej re në shumë pjesë të Shqipërisë, po kështu këtë vëllazëri e lëvdojnë edhe në Bukuresht dhe në vende të tjera. Për ndjenjat e armënëve në rajonin e Përmetit (duke qenë në Lupckë), roja i pyllit duke më drejtuar nga bariu, më tha: që ka harruar gjuhën tonë dhe veshjen.

Por bariu më tha se përdorte disa fjalë shqipe duke zëvëndësuar ato arumune që të merrem vesh me të tjerët. Po ky fenomen nuk ishte i vetmi veç aty.

Në Frashër veçanërisht, janë shumë arumunë që pak nga pak humbin nocionin e gjuhës së lindur(!), dhe shumë nga këta nuk dinë nëse janë armënë(arëmëno-vllahë), shqiptar apo grekë. Për këtë gjë që fola më sipër, unë e kuptova sapo hyra në komunë.

Si gjithmonë dëgjoja të flitej mirë për fërshërotët, – në fakt duhet ta përsëris kur fërshërotët(arëmënët) janë të fortë si teh thike ?

Unë i kam parë dhe eksperimentuar, dhe megjithëse shqiptarët dëshmojnë për inteligjencën dhe të qenurit të mirë. Myslimani, që unë i kërkova një mendim në lidhje me shpirtin racional të racave të ndryshme të Orientit, mu përgjegj, – dihet që myslimanët janë popull me shpirt, duhet shtuar ama që mbas tij vijnë armënët dhe akoma më pas shqiptarët kristianë.

Këto pyetje të qëllimshme të bëra atyre, qëfshin ata nacionalistë ose grekomanë, u përgjigjën pa asnjë hezitim, që ishin ata … më energjikët dhe aktivët, por që vinin pas arumunëve.

Klasifikimi i armënëve(Armënjve) i bërë nga shqiptarët, të bërë në një farë mënyre, do të thotë që vlera e arëmëno-vllehëve në këto rajone është e njohur.

Shqiptarët e Korçës. Ortodoksët, dhe në veçanti myslimanët, pretendojnë të njohin shqipen dhe tregohen të dëshirueshëm për të bërë një kulturë nacionale, megjithëse mungojnë njerëzit për ti mësuar ata; të gjithë shkruajnë shqip(gjë që ndalohej në atë kohë nga Turqia) dhe u luten arëmëno-vllahëve, që tu gjejnë atyre libra në shqip.

Unë njoha një mysliman të quajtur Jusuf, ai më transkriptoi këngë të ndryshme shqiptare dhe mbasi nuk kishte të tjera, ai shkonte ndër miqtë e tij dhe krijonte vargje e më fuste në xhep disa nga këto. Shqiptarët në Korçë kanë të gjitha liritë.

Një natë më thanë të dëgjoja nga një turmë djemsh që këndonin duke bërtitur në mes të qytetit një këngë me përsëritje, “ura” !, vëllezërit tonë, fëmijtë e Shqipërisë ! Përpara në Korçë ekzistonte një shkollë shqiptare, por kur turqit e panë që kjo shkollë po avanconte shumë, ata e mbyllën.

Kënga që mjeshtri Jusuf improvizoj:
Të dielë më saba Costandibn Burileanu,
U vesh me rroba të ra, me rroba të Cersafta,
Del të fotografoja shgipëtarce marshalha,
Ta shikoinë fërghia për të shkretën shgipëri.

Frenjtë na kanë zili se na jemi Besalhi,
Po jemi në c-klhavëri në dorë të haldupit,
Shpëtona o perëndi e na jep pakë liri,
Të shkoimë me shoqëri dë gjithë kanë zili.

“Noi Rrëmënii hjim gioni, hjim oar fëni,
Noi, nuvem tatë, së shtim noi cë bëneazë tatëj,
Nostrum, shi-atunci së ne videtsi”
(Armënjli din Arbinishii)

*Më 14 gusht 1905, në “TRE UDHËTIME” të C. N. Burileanu – A. Baldacci, te Armënët(Armënët) e Shqipërisë*. bot.1912 Bologna.

“Dy fjalë për ata që prishën gjakun shitën nder e etni u bëtë grek e rumun u bëtë sllav e bullgar dhe kjo vetëm e vetëm për interesa të ngushta dhe u bënë sehir i botës. Kur lexoj këto ndodhira më rëngjethet mishi pasi etnia ime paska qënë më e mallkuara e planetit e mbushur me njërëz pa shpirt e atdhe.” Lexojeni këtë material që të kuptoni se sa poshtë ka rënë etnia jonë. Emrin real nuk dinit dhe nga vinit dhe ku shkonit gjithmonë etnia ime ka qënë e gjykuar. Sepse gjithmonë është folur për vllehët e malit ndërkohë ata të fushës janë krenaria e qytetërimeve ballkanike.E.P

Përmblodhi nga libri Edmond Petraj

● – RRJETAT.COM

Authored by: Rrjetat

Lini një Përgjigje

Adresa juaj email s’do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme janë shënuar me një *